Liên hệ
Trong vài năm gần đây, trọng tài thương mại trở thành một lựa chọn ngày càng phổ biến của doanh nghiệp khi ký kết hợp đồng. Lý do thì khá rõ: nhanh hơn Tòa án, linh hoạt hơn, và có tính bảo mật cao hơn.
Nhưng điều đáng nói là, càng nhiều người “chọn trọng tài”, thì số trường hợp chọn sai lại càng nhiều.
Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp chỉ nghĩ đơn giản rằng: chỉ cần ghi vào hợp đồng câu “giải quyết bằng trọng tài” là xong. Nhưng khi tranh chấp thực sự xảy ra, họ mới nhận ra vấn đề không nằm ở việc “có trọng tài hay không”, mà nằm ở cách mình thiết kế và lựa chọn ngay từ đầu.
>>> Việc hiểu đúng bản chất cơ chế trọng tài ngay từ giai đoạn ký kết hợp đồng giúp doanh nghiệp tránh được rất nhiều rủi ro pháp lý về sau. Bạn có thể tham khảo thêm tại Toplaw.com.vn để có góc nhìn rõ ràng hơn trước khi lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp.
Và dưới đây là những sai lầm phổ biến mà rất nhiều doanh nghiệp đang gặp phải khi lựa chọn trọng tài thương mại.
Khi điều khoản trọng tài chỉ tồn tại… cho có
Có một thực tế khá phổ biến trong các hợp đồng thương mại: điều khoản giải quyết tranh chấp thường được soạn rất nhanh, thậm chí sao chép từ mẫu có sẵn.
Một điều khoản điển hình thường chỉ ghi:
“Mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài thương mại.”
Thoạt nhìn thì hoàn toàn hợp lý. Nhưng vấn đề bắt đầu xuất hiện khi tranh chấp xảy ra.
Lúc này, hàng loạt câu hỏi phát sinh:
- Trọng tài ở đâu?
- Thuộc trung tâm nào?
- Áp dụng quy tắc nào?
- Ai có quyền chỉ định trọng tài viên?
Và đáng nói là: điều khoản ban đầu không trả lời bất kỳ câu hỏi nào trong số đó.
Kết quả là thay vì đi vào giải quyết tranh chấp, hai bên lại quay sang tranh luận về “cách giải quyết tranh chấp”.
=> Có những vụ việc, chỉ riêng việc xác định cơ chế giải quyết đã mất vài tháng.
Sai lầm khi nghĩ rằng “trọng tài nào cũng giống nhau”
Một trong những hiểu lầm lớn nhất của doanh nghiệp là cho rằng trung tâm trọng tài chỉ khác nhau về tên gọi.
Nhưng trong thực tế, mỗi trung tâm lại có một “hệ sinh thái” rất khác nhau:
- Đội ngũ trọng tài viên
- Quy trình tố tụng
- Mức độ chuyên môn theo từng lĩnh vực
- Uy tín trong việc công nhận và thi hành phán quyết
Ví dụ:
- Có trung tâm mạnh về tranh chấp thương mại quốc tế
- Có trung tâm phù hợp doanh nghiệp nội địa vừa và nhỏ
- Có trung tâm chuyên sâu về xây dựng, đầu tư hoặc tài chính
Vấn đề nằm ở chỗ: nếu chọn sai “hệ sinh thái”, vụ việc không nhất thiết bị thua, nhưng quá trình xử lý có thể bị kéo dài, hoặc không phù hợp với bản chất tranh chấp.
=> Đây là lý do vì sao lựa chọn trung tâm trọng tài không nên làm theo cảm tính.
Case thực tế: Khi một điều khoản “đơn giản” làm chậm cả một vụ tranh chấp
Một doanh nghiệp trong lĩnh vực phân phối hàng hóa ký hợp đồng dài hạn với nhiều đối tác. Để tiết kiệm thời gian, họ sử dụng một mẫu hợp đồng chung, trong đó điều khoản trọng tài chỉ có đúng một câu:
“Tranh chấp sẽ giải quyết bằng trọng tài thương mại.”
Ban đầu, không ai để ý.
Nhưng khi xảy ra tranh chấp với một đối tác lớn về công nợ, vấn đề bắt đầu bộc lộ:
- Một bên muốn đưa ra trung tâm trọng tài A
- Bên còn lại không đồng ý và đề xuất trung tâm khác
- Không có trung tâm cụ thể được chỉ định trong hợp đồng
- Không có quy tắc tố tụng thống nhất
Kết quả:
Gần 4 tháng chỉ để thống nhất “xử lý ở đâu”
Trong khi tranh chấp chính chưa hề được giải quyết
Điều đáng nói là: nếu điều khoản được soạn rõ ngay từ đầu, toàn bộ thời gian này đã có thể được tiết kiệm.
Sai lầm khi chọn trọng tài chỉ vì “nghe nói nhanh hơn Tòa án”
Một lý do rất phổ biến khiến doanh nghiệp chọn trọng tài là kỳ vọng về tốc độ.
Đúng là trong nhiều trường hợp, trọng tài có thể giúp giải quyết tranh chấp nhanh hơn Tòa án. Nhưng điều đó không có nghĩa là trọng tài luôn nhanh.
Sai lầm thường gặp là:
- Chọn trọng tài chỉ vì nghĩ “sẽ nhanh hơn”
- Không đánh giá độ phức tạp của hợp đồng
- Không xem xét khả năng hợp tác giữa các bên
Trong thực tế:
Nếu điều khoản trọng tài không rõ ràng, chính trọng tài cũng có thể bị kéo dài thời gian xử lý
Nếu hai bên không hợp tác, quá trình vẫn có thể kéo dài đáng kể
Tốc độ không đến từ việc “chọn trọng tài”, mà đến từ việc thiết kế đúng cơ chế trọng tài ngay từ đầu.
Sai lầm khi không lường trước rủi ro tranh chấp trong hợp đồng
Một điểm khá quan trọng nhưng lại thường bị bỏ qua: nhiều doanh nghiệp ký hợp đồng trong trạng thái “tin tưởng”, nên không dự liệu trước kịch bản xấu nhất.
Điều này dẫn đến:
- Điều khoản trọng tài viết sơ sài
- Không có phương án xử lý khi một bên không hợp tác
- Không xác định rõ phạm vi tranh chấp
Trong khi đó, bản chất của điều khoản trọng tài là:
Không phải để dùng khi mọi thứ suôn sẻ
Mà để vận hành khi quan hệ hợp đồng đổ vỡ
Nếu không thiết kế từ góc nhìn “khi có tranh chấp”, điều khoản gần như không có giá trị thực tiễn.
>>> Trong thực tế, nhiều rủi ro pháp lý doanh nghiệp không đến từ bản chất tranh chấp, mà đến từ cách thiết kế hợp đồng ngay từ đầu. Bạn có thể tham khảo thêm tại Toplaw.com.vn để có góc nhìn đầy đủ hơn trước khi ký kết hợp đồng.
Sai lầm khi bỏ qua tư vấn pháp lý ở giai đoạn quan trọng nhất
Một sai lầm rất phổ biến khác là doanh nghiệp chỉ tìm đến luật sư khi tranh chấp đã xảy ra.
Trong khi đó, giai đoạn quan trọng nhất lại là lúc soạn hợp đồng.
Việc không có tư vấn pháp lý từ đầu dễ dẫn đến:
- Điều khoản trọng tài không rõ ràng
- Lựa chọn trung tâm không phù hợp
- Mâu thuẫn giữa các điều khoản trong hợp đồng
- Khó thi hành phán quyết sau này
Nói cách khác, sai một bước ở đầu có thể kéo theo rất nhiều hệ quả về sau.
Kết luận
Chọn trọng tài thương mại không chỉ là việc ghi một dòng trong hợp đồng, mà là một quyết định mang tính chiến lược trong quản trị rủi ro pháp lý doanh nghiệp.
Những sai lầm phổ biến không nằm ở việc “có chọn trọng tài hay không”, mà nằm ở cách hiểu và cách thiết kế cơ chế trọng tài ngay từ đầu.
Một điều khoản mơ hồ, một lựa chọn trung tâm không phù hợp, hay một sự chủ quan trong giai đoạn ký kết… đều có thể khiến doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian và chi phí khi tranh chấp xảy ra.
>>> Nếu bạn đang xây dựng hoặc rà soát hợp đồng để hạn chế rủi ro pháp lý, bạn có thể tham khảo tại Toplaw.com.vn để có góc nhìn thực tế và chính xác hơn.
